X
XAMURTASUN
Bigun, gozo, eskuzabal izateko nolakotasuna; (sentimenduki) maitekortasuna eta hurbiltasuna; (fisikoki) haragiaren bigundura adierazgarria.
- diamante landu gabe bat da gure xamurtasuna — «Diamantea»
Kategoria: izena · Sinonimoak: samurtasun (aldaera), gozotasun, eztitasun, hurbiltasun · Antonimoak: gogortasun, latztasun · Osaera: xamur (bigun, samur — aldaera txikigarri/maitagarria) + -tasun (egoera-atzizkia) · Oharra: xamur eta samur aldaera berekoak; X-arekin maitatze-kutsua areagotzen da.
XUME
Apala, txikia, sotila; itxuraz erakargarririk gabea baina balio sakonekoa.
- ezaguna zaidan keinu xume bat / azantza humano honen azpian / spam elkarrizketen soinua — «Haria»
Kategoria: izenondoa · Sinonimoak: apal, txiki, soil, gisako · Antonimoak: harro, dotore, handios · Erregistroa: jasoa/literarioa; X-ren maitagarritasun-kutsuak esanahia areagotzen du (ik. xamurtasun).
XURGATU
Likidoa edo airea barrura tira, husta arte; (hed.) zerbaitetik edukia oso-osorik atera, hustu arte.
- bikote bat muxuka mundua desafiatzen / bizitza xurgatzen / muxuz-muxu maitasuna puzten — «Biziraun»
Kategoria: aditza · Sinonimoak: edoski, zurrupatu, hustu · Lotutakoak: xurgatzaile = xurgatzen duena (bereziki, hauts-xurgatzaile).