P
PAREKO
Bezalakoa, parekidea; maila edo neurri berekoa.
- itsuaren eskuaren pareko izan — «Maitasun bat»
Kategoria: izenondoa/posposizioa · Sinonimoak: bezalako, antzeko, kidea · Osaera: pare (parea, bikotea) + -ko. Erabilera: zerbaiten pareko (-en pareko) = -en mailako.
PAYOLA
Irrati edo telebistako emisorei ezkutuan ordaintzea musika jakin bat ahalik gehien jartzeko; musika-industriako ustelkeria-praktika.
- Diskoaren eta abesti baten izenburua: «Payola» — Payola (2009)
- Ospea edonola / lortzea da payola / bideak bost axola / ospea — «Payola»
- Hau da payola — «Payola»
Kategoria: izena · Erregistroa: mailegua (ingelesetik, jatorriz pay "ordaindu" + Victrola-ren amaiera-soinua) · Oharra: musika-industriaren ustelkeria-mekanismoaren izena; abestiak fenomeno hau eta haren ondorioak salatzen ditu.
PINTADA
Hormetan pintura edo aerosolez egindako idatzia edo marrazkia, askotan aldarrikapen-kutsukoa.
- Abesti baten izenburua: «Pintadek» — Libre © (2003)
- Pintadek esan ohi dute paperek isiltzen dutena — «Pintadek»
Kategoria: izena · Sinonimoak: horma-idatzi, graffiti · Erregistroa: mailegua (gaztelaniatik pintada); kale-kulturarekin lotutako esamoldea · Esamoldeak: pintadek esan ohi dute paperek isiltzen dutena = ofizialki esaten ez dena kalean ageri da.
POLEN
Loreek ekoizten duten hauts ugalkorra, ernalketarako dena.
- haziak, polena / loratu dira ikara berriak — «Lilura bat»
Kategoria: izena · Erregistroa: mailegu kultua (latin/grekotik) · Lotutakoak: hazi, ernaldu, estamen.
PERTSONAIA
Ipuin, eleberri, film edo antzezlan bateko izaki asmatua; (hed.) norbaitek jendaurrean hartzen duen irudia.
- koherente izan sortutako pertsonaiarekin — «Toki bat»
Kategoria: izena · Sinonimoak: izaki (fikziozkoa), figura · Erregistroa: mailegua.
PASAHITZ
Sarbidea, kontu bat edo zerbitzu bat irekitzeko behar den hitz sekretua; (hed.) zerbaitera iristeko klabea.
- aro berri bat hasi da, errespetua pasahitza — «Iraultza txikien asanblada»
Kategoria: izena · Sinonimoak: klabe, sarrera-hitz, kontraseinu · Osaera: pasa (igarotzea) + hitz → "igarotzeko hitza"; modu paraleloan eratua, gaztelaniazko contraseña edo ingelesezko password-en moldakuntza euskara hutsean.
PORLAN
Eraikuntzan erabiltzen den hauts harritsuzko nahasketa, urarekin nahastean gogortu eta hormak edo zoladurak osatzen dituena; zementua.
- Dena porlanez bete ziguten haiez ez dakigu jada ezer / nora jo ote zuten, noraino ihes — «Paperezkoa»
Kategoria: izena · Sinonimoak: zementu, hormigoi · Erregistroa: mailegua (ingelesetik Portland cement); ahozkoan eta literaturan ohikoa "hirigintza basatiaren" irudi gisa.
PORROT
Helburu bati ezin iristearen ondorioa; saiakeraren amaiera gaiztoa, hutsegitea.
- bakardadearen kontra denok dugun / borroka zail honetan / zenbatu al dituzu porrotak eta garaipenak — «Espero zaitzaket»
Kategoria: izena · Sinonimoak: hutsegite, kale-egite, fiaskoa · Antonimoak: arrakasta, garaipen · Esamoldeak: porrot egin = huts egin, helbururik gabe gelditu; porrota onartu = galera onartu.
POZOINDU
Pozoia eman; norbait edo zerbait pozoiez kutsatu eta kaltetu. (Hed.) buruko/ideologiazko zelai bat ideia kaltegarriz bete.
- ta abelburuak pozoindu ditugu gure esnetik edateko — «Sutxakurrak»
Kategoria: aditza · Sinonimoak: pozoitu, edenez bete · Osaera: pozoi (eden, ponzoña) + -n + -du · Lotutakoak: pozoi = beneno; pozoidun = pozoia duena.
PROFETA
Etorkizuna iragartzen edo Jainkoaren hitza zabaltzen duela dioena.
- beldurrak edonor profeta bilakatzen du — «Kolore bat»
Kategoria: izena · Sinonimoak: igarle, aztru (kontuz: azti ≈ aztia, sorgina) · Erregistroa: mailegu kultua · Esamoldeak: inor ez da profeta bere herrian.