T
TAIGABE
Etenik gabe, etengabe; geratu gabe.
- eta esaidazu arren noiz hasi ote ginen / hutsik dauden kutxak taigabe irekitzen — «Hemen sukaldarien herrian»
Kategoria: adberbioa · Sinonimoak: etengabe, geldigabe, jarraiki · Osaera: tai (etena, atsedena) + gabe → "atsedenik gabe" · Erregistroa: jasoa.
TALAIA
Itsasertz edo mendi gainean kokatutako begiraleku altua, urrutiraino ikusteko egindakoa; (hed.) gauzak ikuspegi zabal batetik begiratzeko tokia.
- mundua ikusi nahi dut / zure hitzen talaiatik — «Bueltatzen»
Kategoria: izena · Sinonimoak: begiraleku, zelataleku, gaintegi · Erregistroa: mailegua (arabieratik gaztelaniaren bidez: atalaya), euskaraz erabat integratua eta poetikoki maitatua.
TEMATI
Tematuta dabilena, behin eta berriz amore ematen ez duena; setatia.
- beroki heze baten antzera / azalera temati itsasten — «Bigarren itzala»
- nahiak eta domaiak tematiak direnez — «Helduleku guztiak»
Kategoria: izenondoa · Sinonimoak: setatsu, setati, bortxati, tinko · Osaera: tema (gogo bizia, setia) + -ti (joera-atzizkia: isilti, gezurti).
TITIBURU
Titiaren mutur edo punta; bularraren erpina.
- titiburuak pixelatuta — «Tren bat»
Kategoria: izena · Sinonimoak: titi-punta, ugatz-mutur · Osaera: titi (bularra, ugatza) + buru (muturra, punta) — buru hitzak "mutur" esan nahi du hemen, hatz-buru, mahai-buru bezala.
TOKI
Lekua, tartea; zerbait dagoen edo gertatzen den gunea.
- ezagutzen dut leku sekretu bat / non deslilurak tokirikan ez duen — «Toki bat»
Kategoria: izena · Sinonimoak: leku, gune, paraje · Esamoldeak: tokian tokiko = bertakoa; tokirik ez izan = lekurik ez izan (letretako tokirikan = tokirik, partitibo enfatikoa, mendebaldekoa).
TRAKETS
Apaltasunez eta zailtasunez egiten duena; gauzak modu baldarrean betetzen dituena. Sarritan giza ahuleziaren irudi gisa.
- zenbaitetan herri maite hau loop bat da / eta denok dantzatzera behartuta gaude / denok sentitu gara trakets noizbait — «Haria»
Kategoria: izenondoa · Sinonimoak: baldar, motel, narras, gaitz · Antonimoak: trebe, fin · Erregistroa: ahozkoa, ohikoa hizkera bizian.
TRAMANKULU
Tresna eskasa edo asaldagarria; behar ez bezalako edo molde txarreko aparailua. Erdeinuzko tonu arina.
- "saiatu zaitez ibiltzen / tramankulu hauek dira ibiltzen uzten ez dizutenak / tramankulu hauek dira zure traba nagusia" — «Makuluak»
Kategoria: izena · Sinonimoak: trabes, traste, txatxar · Erregistroa: ahozkoa, lagunarteko erregistroan ohikoa; mailegua (gaztelaniatik tramojo-ren bideari jarraituz).